چرا زانوی قویتری نسبت به گذشته نداریم؟

در فرایند تکامل، زانو تحت فشار انتخاب طبیعی و سایر نیروهای تکاملی قرار گرفته است. این نیروها شامل جهش‌های تصادفی و میراث ژنتیکی هستند که به تدریج باعث شکل‌گیری زانو به گونه‌ای شدند که به ما این امکان را می‌دهد تا به طور مؤثرتر و به مدت طولانی‌تری از خویشاوندان خود بر روی دو پا راه برویم.

بسیاری از مشکلات زانو که امروزه با آن روبرو هستیم، مشکلات جدیدی هستند که اجداد ما تجربه نکرده‌اند. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۷، تحقیقات نشان داد که سبک زندگی بی‌تحرک در دنیای فراصنعتی ممکن است به افزایش ۲٫۱ برابری میزان آرتروز زانو، شایع‌ترین شکل التهاب مفصل زانو، منجر شده باشد.

چرا زانوی قویتری نسبت به گذشته نداریم؟

تکامل زانوی انسان برای سبک زندگی متفاوت:

هنگامی که محققان بقایای شکارچی گِردآورندگانی را که ۶هزار سال پیش زندگی می‌کردند مورد مطالعه قرار دادند، متوجه شدند که آرتروز زانو احتمالاً در آن زمان وجود نداشته است. درحالی‌که امروزه در بریتانیا، بیش از یک سوم افراد بالای ۴۵ سال، به دنبال درمان آرتروز، عمدتاً برای زانو هستند.

عضلات نسبت به زمان‌های گذشته برای تثبیت و محافظت از مفاصل ضعیف‌تر شده‌اند و غضروف‌ها نیز در جلوگیری از شکنندگی استخوان‌ها نسبتاً ضعیف‌تر عمل می‌کنند که احتمالاً نتیجه‌ی حرکت بسیار کمتر انسان‌ها نسبت به گذشته است. برای مثال نشستن در دفتر کار یا دویدن روی تردمیل در بیشتر موارد عضله‌ی کمتری نسبت به شکار، کار عادی پیشینیان ما، می‌سازد. برای حل‌کردن مشکل و تکامل زانوهای بدون آرتروز، باید چندین نسل افراد کم‌تحرک با زانوهای «خوب» فرزندان بیشتری نسبت به افراد کم‌تحرک با زانوهای «بد» داشته باشند.

بااین‌حال زانو قطعه‌ی پیچیده‌ای از ماشین بیولوژیکی بدن است که دانشمندان به‌طور کامل آن را درک نکرده‌اند؛ این مورد به ویژه در مورد استخوان‌های کوچک سزاموئید یا کنجدی که در تاندون‌ها یا رباط‌هایی مانند کاسه‌ی زانو قرار دارند، صادق است. این استخوان‌ها احتمالا در سرتاسر اسکلت پستانداران وجود دارند؛ بدان معنی که برخی از پستانداران ممکن است دارای استخوان‌های سزاموئید باشند؛ در حالی که دیگر اعضای همان گونه آن را ندارند. یکی از نمونه‌ها‌ی استخوان سزاموئید، فابلای جانبی است که در پشت زانو قرار دارد و امروزه به‌طور متوسط ​​در ۳۶٫۸۰ درصد از زانوهای انسان‌ها دیده می‌شود.

باوجود صدها سال تحقیق، اطلاعات کمی در مورد تکامل، رشد و نمو سزاموئید و اینکه چرا در برخی گونه‌ها است و در برخی دیگر نیست، وجود دارد. حتی سزاموئیدها اغلب در مولاژ اسکلت‌هایی که در موزه‌ها می‌بینید وجود ندارند و با ماهیچه‌هایی که در آن جاسازی شده‌اند دور ریخته می‌شوند.

مطالعه‌ی جدید مایکل برسیوم، دانشیار گروه مهندسی در کینگز کالج لندن و همکارانش نشان داده است که دو مورد از سزاموئیدها، مخصوصا استخوان‌های میانی و جانبی پشت زانو، ممکن است به روش‌های مختلف در نخستی‌ها تکامل یافته و به انسان‌های اولیه کمک کرده باشند که راست‌راه‌رفتن را بیاموزند. تحقیق سیستماتیک روی سه استخوان سزاموئید در ۹۳ گونه‌ی مختلف از پستانداران، از جمله سایر انسانیان و اجداد مشترک انسان انجام شد.

تحقیق نشان داد که انسان‌ها شکل تکاملی متمایزی برای استخوان‌های سزاموئید دارند که ممکن است از منشأ انسانیان، گروهی از نخستی‌ها که شامل میمون‌های بی‌دم و انسان‌ها هستند، آغاز شده باشد.

دانشمندان فکر می‌کنند که استفاده از استخوان فابلای موجود برای هدفی جدید، که به آن نوسازگاری یا تغییر کارکرد می‌گویند، ممکن است به انسان‌های اولیه کمک کرده باشد تا از راه‌‌رفتن روی چهار دست‌و‌پا به راه‌رفتن با دوپا تغییر روش داده باشند. جالب اینجاست که این استخوان با نرخ بالاتر آرتروز نیز ارتباط دارد. درواقع احتمال ابتلا به آرتروز در افراد دارای فابلا دو برابر بیشتر است که نشان می‌دهد تکامل مسیری ساده به سمت بهینگی بیومکانیکی نیست.

تصویر زمانی پیچیده‌تر می‌شود که متوجه شویم زانوها برخلاف دندان‌ها، قابل تحول و تغییر هستند، به این معنی که بسته به عواملی مانند تغذیه و استفاده، تغییر می‌کنند. از طرف دیگر دندان‌ها پس از رشد سازگار نمی‌شوند و به سادگی آسیب می‌بینند. به همین دلیل است که با افزایش سن، ورزش‌کردن برای قوی نگه‌داشتن استخوان‌هایمان بسیار مهم است.

عدم تطابق شیوه‌ی زندگی مدرن با آنچه بدن ما برای آن تکامل یافته:

زانوها در پاسخ به استفاده یا عدم استفاده از آن‌ها تغییر می‌کنند و سازگار می‌شوند. به عنوان مثال، افزایش جهانی مصرف مواد مغذی که باعث افزایش قد و وزن انسان می‌شود، فرضیه اصلی در مورد چرایی شیوع بیشتر فابلا است. حضور فابلا در حدود ۱۰۰ سال گذشته در سراسر جهان و با برخی تفاوت‌ها در مناطق مختلف، سه برابر شده است.

تکامل زانوی انسان مسیری هموار نبوده و انشعابات مختلف داشته است. شیوه‌ی زندگی مدرن ما با آنچه بدنمان برای آن تکامل یافته، مطابقت ندارد و این ناسازگاری احتمالاً باعث تشدید بسیاری از مشکلات زانو در طول زمان می‌شود.

اگر زانوهای شما در حین ورزش یا در حالت نشسته، احساس درد یا ضعف کنند، به یاد داشته باشید که تکامل پیچیده‌تر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد و زانو‌ی ما برای عصری که در آن قرار داریم، تکامل نیافته است. استخوانی که احتمالا در وهله‌ی اول به ما کمک کرده تا راه برویم، ممکن است بخشی از مشکل باشد.

سوالات متداول:

برای تقویت زانوی ضعیف چه تمریناتی میتوان انجام داد؟

تقویت عضلات لگن و پهلو باعث میشود زانوها در راستای صحیح قرار بگیرند و فشار کمتری به مفصل زانو وارد شود. تمرینات ورزشی به بهبود سلامت بافت مفاصل و تقویت عضلات پا کمک میکند.

ورزش هایی که به رفع ناتوانی زانو کمک میکنند عبارتند از:

• فشردن عضلات باسن، چهارسر ران و همسترینگ
• مانند تصویر روی زمین دراز بکشید و میان زانو هایتان یک بالش بگذارید.
• با زانو هایتان بالش را فشار دهید و همزمان عضلات باسن، شکم، جلو و پشت رانها را منقبض کنید.
• این حرکت را 25 بار تکرار کنید.

حرکت کششی پا

• روی زمین صاف بنشینید. دست راستتان را روی قسمت داخلی زانوی راستتان بگذارید.
• پای جلویی را صاف نگه دارید و همزمان عضلات اطراف زانو (خصوصاً آنهایی که زیر دستتان قرار دارد) را منقبض کنید.
• این حرکت را پیش از تعویض پاها 15-25 بار تکرار کنید.

حرکت بشین پاشو

• این تمرین را تنها زمانی میتوانید انجام دهید که دو تمرین قبل را چند بار امتحان کرده باشید.
• ابتدا بنشینید و پاها را به اندازه عرض لگن باز کنید.
• زانوها باید در موازات انگشتان پا در وسط قرار بگیرند.
• به آرامی بایستید و همزمان عضلات مرکزی بدن، باسن و ران را منقبض کنید.
• به آرامی بنشینید در حالی که عضلات نام برده همچنان منقبض هستند.
• این حرکت را 5 بار تکرار کنید. به مرور و با قوی‌تر شدن عضلاتتان میتوانید تکرار این حرکت را به 10 بار برسانید.
• از یک فیزیوتراپ یا مربی ورزشی حرفه ای بپرسید که آیا تمرینات را به درستی انجام میدهید.

چگونه میتوان از ضعف زانو پیشگیری کرد؟

در صورت تجربه علائم مربوط به ضعف زانو حتماً به پزشک مراجعه کنید تا در صورت وجود مشکل اقدامات درمانی لازم هرچه سریع تر شروع شود. اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:

• انجام تمریناتی همچون بالا بردن انگشت پا و انجام حرکت اسکات برای تقویت رباط صلیبی قدامی،‌ انجام این تمرینات به ویژه برای ورزشکاران ضروری است.
• استفاده از زانوبند
• اجتناب از صدمات ناشی از به کار گرفتن بیش از حد مفصل زانو
• ورزش

ضعف زانو چگونه است؟

ضعف زانو اغلب به صورت احساس چرخش در زانو به سمت طرفین است. ممکن است در زانویتان احساس ضعف و ناتوانی عمومی داشته باشید. یا ممکن است هنگام خم کردن و حرکت دادن زانو متوجه قفل شدن یا صدا دادن زانویتان شوید. ممکن است زانویتان به طور مداوم درد کند یا نتوانید آن را صاف کنید.

انواع روشهای مراقبتی برای رفع ضعف زانو کدامند؟

استراحت، استفاده از یخ و قرار دادن پاها بالاتر از سطح زمین هنگام دراز کشیدن میتواند به کاهش ضعف و ورم زانوها کمک کند. همچنین مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی میتواند درد و ورم زانو را کاهش دهد. برای حمایت از زانو در دوره بهبودی میتوانید از زانو بند استفاده کنید. همچنین برای تقویت عضلات و بهبود دامنه حرکتی زانو میتوانید به فیزیوتراپ مراجعه کنید.

کدام مشکلات منجر به ضعف زانو در افراد می‌شوند؟

• آرتروز
• کشیدگی و رگ به رگ شدن رباط ها
• پارگی غضروف یا رباط
• عفونت مفصل زانو
• نداشتن فعالیت بدنی کافی
• سندرم باند ایلیوتیبیال

آیا پیاده روی به تقویت زانو کمک میکند؟

پیاده روی یک فعالیت بدنی کم فشار است، به همین خاطر به زانوها فشار زیادی وارد نمیکند و به تقویت عضلات این ناحیه کمک میکند.

آیا آرتروز میتواند منجر به ناتوانی زانو شود؟

آرتروز میتواند منجر به بروز درد شدید در زانوها شود و مفصل زانو را ضعیف و ناتوان کند. بیماری، صدمه و ساییدگی غضروف همگی میتوانند باعث ایجاد آرتروز شوند.

چرا زانوی زنان ضعیف میشود؟

زنانی که در اعضای خانواده‌شان سابقه ابتلا به آرتروز دارند به احتمال بیشتری دچار آرتروز میشوند. تغییرات هورمونی در دوره عادت ماهانه، بارداری و یائسگی احتمال ابتلا به آرتروز را افزایش میدهند.

چگونه میتوان تشخیص داد که ضعف زانو چقدر جدی است؟

• ورم قابل ملاحظه زانو
• قرمز شدن
• حساس بودن و گرم شدن اطراف مفصل زانو
• درد شدید
• تب

آیا ام اس باعث ناتوانی زانو میشود؟

ام‌اس (اسکلروز چندگانه)، علیرغم اینکه به طور مستقیم بر مفاصل تأثیری ندارد، اما نواحی دیگری از بدن را که می‌توانند به درد مفاصل منجر شوند، تحت تأثیر قرار می‌دهد. به‌عنوان مثال، کاهش انرژی می‌تواند منجر به ازدست‌رفتن نیروی فیزیکی و در نتیجه ضعف عضلات و آسیب‌پذیری آنها شود. از دست‌رفتن تعادل بدن و افتادگی دست‌ها و پاها می‌تواند منجر به راه‌رفتن ناپایدار فرد شود و این موضوع می‌تواند سلامت زانوها را تحت تأثیر قرار دهد.

کلام آخر:

زانوها در طول تاریخ تکامل پیچیده‌ای داشته‌اند و به گونه‌ای تکامل یافته‌اند که با سبک زندگی گذشته ما سازگار شود. اما با تغییرات سبک زندگی و افزایش مشکلات مربوط به فعالیت بدنی و تغذیه، مشکلات زانو به شدت افزایش یافته است. استخوان‌هایی که ممکن است در ابتدا به ما کمک کرده‌اند تا به راحتی راه برویم، اکنون ممکن است بخشی از مشکلات معاصر ما باشند.

بنابراین، وقتی که زانوهایتان هنگام ورزش یا نشستن دچار درد می‌شود، به یاد بیاورید که تکامل و سازگاری بیولوژیکی آنها پیچیده و متنوع است. این پیچیدگی‌ها ممکن است به توضیح مشکلات زانو کمک کنند و نشان دهند که چرا این مشکلات در دنیای مدرن به شدت افزایش یافته است.